HIỆU ỨNG ĐIỀU TIẾT CỦA BẤT ĐỊNH VĨ MÔ TRONG MỐI QUAN HỆ GIỮA ĐA DẠNG HÓA VÀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH NGÂN HÀNG TẠI VIỆT NAM

THE MODERATING EFFECT OF MACROECONOMIC UNCERTAINTY ON THE RELATIONSHIP BETWEEN DIVERSIFICATION AND BANK COMPETITIVENESS IN VIETNAM

Tóm tắt

Trong bối cảnh hội nhập tài chính quốc tế và những biến động phức tạp của nền kinh tế toàn cầu, hệ thống ngân hàng luôn phải đối mặt với nhiều thách thức nhằm duy trì sự ổn định và phát triển. Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn đó, nghiên cứu này phân tích tác động của đa dạng hóa thu nhập (IDI) và bất định vĩ mô tổng hợp (MUI) đến năng lực cạnh tranh của các ngân hàng thương mại Việt Nam, được đo bằng chỉ số Lerner. Để đi sâu vào phân tích cơ chế phức tạp này, dựa trên khung lý thuyết về cạnh tranh ngân hàng, nghiên cứu sử dụng mô hình System-GMM động nhằm xử lý vấn đề nội sinh và xác định quan hệ giữa các biến. Cụ thể hơn, quá trình phân tích định lượng được thực hiện thông qua một khung dữ liệu bao quát, trong đó bộ dữ liệu bao gồm 420 quan sát của 28 ngân hàng thương mại Việt Nam giai đoạn 2010–2024, cung cấp một bức tranh toàn cảnh và cập nhật về hoạt động của hệ thống tổ chức tín dụng. Thông qua các bước xử lý dữ liệu và ước lượng mô hình kinh tế lượng khắt khe, kết quả cho thấy: (i) đa dạng hóa (IDI) làm giảm Lerner, hàm ý thúc đẩy cạnh tranh; (ii) bất định vĩ mô (MUI) làm tăng Lerner, phản ánh xu hướng tập trung quyền lực thị trường trong môi trường rủi ro; và (iii) tương tác IDI×MUI có tác động âm có ý nghĩa, cho thấy bất định cao làm suy yếu hiệu quả cạnh tranh hóa của đa dạng hóa. Để củng cố độ tin cậy của những phát hiện thực nghiệm này, các kiểm định Hansen và AR(2) khẳng định tính vững và hợp lệ của mô hình. Từ những bằng chứng khoa học có giá trị cao, kết quả gợi mở cơ chế “ổn định thích ứng”, trong đó đa dạng hóa và quản trị rủi ro vĩ mô đóng vai trò quyết định năng lực cạnh tranh bền vững của ngân hàng, qua đó cung cấp nền tảng hoạch định chính sách thiết thực cho các nhà quản lý và cơ quan giám sát trong việc điều hành hệ thống tài chính an toàn, hiệu quả.