ĐẶC ĐIỂM THÀNH NGỮ TRONG TRUYỆN NGẮN CỦA NGUYỄN NGỌC TƯ (KHẢO SÁT QUA 3 TẬP TRUYỆN CÁNH ĐỒNG BẤT TẬN, GIAO THỪA VÀ KHÓI TRỜI LỘNG LẪY)

IDIOMATIC FEATURES IN NGUYEN NGOC TU’S SHORT STORIES: A STUDY OF CANH DONG BAT TAN, GIAO THUA, AND KHOI TROI LONG LAY

Tóm tắt

Ngôn ngữ văn chương luôn là kết tinh của văn hóa bản địa và tài năng sáng tạo độc đáo của người nghệ sĩ. Trong dòng chảy văn học, việc sử dụng kho tàng thành ngữ dân gian không chỉ dừng lại ở sự kế thừa, mà còn là quá trình tiếp biến sáng tạo của nhà văn nhằm khẳng định dấu ấn cá nhân qua từng trang viết. Nhắc đến văn học Nam Bộ đương đại, thành ngữ là một phương tiện tu từ xuất hiện khá nhiều trong những trang truyện ngắn của Nguyễn Ngọc Tư với nhiều nét đặc trưng nổi bật. Dù mang lại hiệu quả thẩm mỹ cao và bộc lộ rõ nét tâm thức vùng miền, tuy nhiên, hiện nay chưa có nhiều công trình nghiên cứu cụ thể về thành ngữ trong truyện ngắn Nguyễn Ngọc Tư. Nhằm lấp đầy khoảng trống học thuật này và giải mã nghệ thuật ngôn từ của nữ nhà văn, vận dụng phương pháp thống kê – phân loại, phân tích – tổng hợp và nghiên cứu định lượng, bài viết này hướng đến nghiên cứu đặc điểm thành ngữ mà nhà văn sử dụng. Qua việc khảo sát một cách hệ thống các tác phẩm tiêu biểu, kết quả nghiên cứu cho thấy về mặt ý nghĩa, những thành ngữ mà Nguyễn Ngọc Tư lựa chọn sử dụng thuộc về các tiểu nhóm ý nghĩa chung, biểu lộ tấm lòng, phẩm chất của người dân Nam Bộ hay mô tả cuộc sống vất vả ở miền Tây sông nước – mảnh đất gắn liền với tác giả. Không chỉ dừng lại ở phương diện ngữ nghĩa, về mặt cấu trúc, bên cạnh sử dụng các thành ngữ gốc, Nguyễn Ngọc Tư còn có ý thức biến đổi sáng tạo. Sự linh hoạt trong việc nhào nặn chất liệu dân gian đã thổi một luồng sinh khí mới vào các cấu trúc ngôn ngữ quen thuộc. Điều này đã góp phần tạo nên nét đặc sắc và phong vị riêng cho các tác phẩm của bà, đồng thời khẳng định vị thế không thể trộn lẫn của Nguyễn Ngọc Tư trên thi đàn văn học Việt Nam hiện đại.