QUYỀN ĐƯỢC BIẾT QUYỀN CỦA NGƯỜI BỊ BUỘC TỘI TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ

THE RIGHT OF THE CRIMINAL SUSPECTS TO KNOW THEIR RIGHTS  IN CRIMINAL PROCEDURE

Tóm tắt

Trong hệ thống pháp luật của các quốc gia pháp quyền, việc bảo vệ quyền con người luôn được đặt ở vị trí trung tâm, đặc biệt là trong lĩnh vực tư pháp hình sự - nơi tiềm ẩn nhiều rủi ro xâm phạm đến quyền tự do và nhân phẩm của cá nhân. Xuất phát từ nguyên tắc suy đoán vô tội và yêu cầu minh bạch trong hoạt động tư pháp, quyền được biết quyền của người bị buộc tội là một trong những bảo đảm quan trọng nhằm bảo vệ quyền con người và bảo đảm công bằng trong tố tụng hình sự. Tại Việt Nam, hành lang pháp lý cho vấn đề này đã từng bước được nội luật hóa và hoàn thiện. Mặc dù Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 đã ghi nhận quyền được thông báo, giải thích quyền của người bị buộc tội ở các giai đoạn khác nhau của quá trình tố tụng, nhưng thực tiễn áp dụng cho thấy việc thực hiện quyền này vẫn còn mang tính hình thức và chưa bảo đảm người bị buộc tội thực sự biết và hiểu về các quyền của mình. Sự chênh lệch giữa văn bản luật và thực tiễn thi hành đòi hỏi phải có những nghiên cứu chuyên sâu để tìm ra nguyên nhân cốt lõi. Nhằm góp phần giải quyết khoảng trống pháp lý này, bài viết phân tích cơ sở lý luận của quyền được biết quyền, đánh giá các quy định pháp luật hiện hành và chỉ ra những bất cập trong cơ chế thực hiện. Từ những nhận định khách quan về lý luận và thực tiễn, trên cơ sở đó, bài viết đề xuất một số kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả bảo đảm quyền được biết quyền của người bị buộc tội trong tố tụng hình sự Việt Nam, hướng tới một nền tư pháp dân chủ, công bằng và văn minh.